Advert
GÜNEYDOĞU ANADOLUDA BARAK’LILAR
İlyas Göğebakan

GÜNEYDOĞU ANADOLUDA BARAK’LILAR

Bu içerik 1702 kez okundu.
Advert

 

Kökeni, başka bir ifadeyle Anayurtları Asya’nın kuzeybatısı olan Baraklar, bugün aynı adla anılan Barak Ovası’nda bulunmaktadırlar. Bu bölge Güneydoğu Anadolu bölgesinde Kilis’in güneydoğusundan, Gaziantep’in Oğuzeli ilçesinin güneyinden ve Nizip ilçesinin kuzeydoğusunda bulunan Belkıs köyünden başlayarak doğuda Fırat nehri kıyısına ve güneyde Suriye içlerine kadar uzanan oldukça geniş bir alanı içine almaktadır.

Baraklar, bugün yaşadıkları bölgede büyük ölçüde Beydili ile karışık bir vaziyettedirler. Ayrıca çok az da olsa bu karışımın içerisinde Elbeyli, Karakeçili, Bayındır oymakları ile bazı Yörük obaları da yer almaktadır. Dolayısıyla Barak’a Beydili, Elbeyli, Karakeçili, Bayındır ve Yörük demek de yanlış olmaz. Kaldı ki, Barak kültürünün oluşumunda başka oymak ve obaların da etkisi görülür. Mevali (Gevence), Pican-Bircan (Alagöz), Damarka (Fayat Ağa), Elbeacur (Çıldıraba), Alaadinli (Karacaören) ve daha birçok oymak Barak kültürüyle benzerlik göstermekte, Baraklar gibi yaşamaktadırlar. Bunun yanı sıra XIX. yüzyıl sonlarında Ayntab kazasının sekiz nahiyesinden biri olan Reşi’ye bağlı ve genellikle Kürtçenin konuşulduğu köylerde de Türkmenlerin etkileşimi görülmektedir. Örneğin Gaziantep’in Nizip ilçesine bağlı Kilisecik (Tanır) köyü, Bekmişli Türkmenlerinin yaşadığı bir köydür. Yine Cağıt (Tatlıcak)’ta Türkmenler Kürtçe konuşmaktadırlar. Burada yaşayan Türkmenler Reşi geleneklerinin oluşumunda da önemli rol oynamışlardır. Bu sosyolojik durumu, Anadolu’nun daha başka yerlerinde de görmek mümkündür.

 

Barak ve Beydili’nin Horasan’dan Anadolu’ya Gelişleri

            Oğuzlar Anadolu topraklarına farklı zamanlarda cereyan eden üç büyük göç dalgasıyla gelmişlerdir. Ziya Gökalp bu göçü şöyle anlatmaktadır; Bu göçlerden birincisi Selçuklularla beraber gelen Oğuzların veya Kınık Oğuzlarının göçüdür. Bu oğuzlar bilindiği gibi Artuklular, Atabekler, Mengücoğulları gibi siyasi teşekküller vücuda getirmişlerdir.

            İkinci göç dalgası Celaleddin Harzemşah ile beraber gelen Salur Oğuzlarıdır. Salur hanedanı Kaşgar’da Hakaniye Devleti’ni kurmuştu. Salur yabgusu (ilbeyi) ile bu devletin subaşısı olan Selçuk’un bozuşması, Oğuzların bir kısmının Salur Oğuzlarından ayrılmasına neden olmuştu. Karahitaylar’ın Kaşgar’ı istila etmeleri üzerine de Salur Oğuzları Harezm ülkesine göç etmişlerdi. Cengiz istilası başlayınca Celaleddin Harzemşah ile beraber batıya geldiler. Celalettin’in ölmesiyle her tarafa dağıldılar. Kınıklılar, Kalaçlar, Karakeçi, Bucak, Bayır, İlbeyli, Sarılar, Tekeler, Çavdarlar, Karamanlar, Karapapaklar ve Kayılar bu göçe mensupturlar.

            Üçüncü göç doğu İran’ın Farap kışlağında ve Karacuk yaylasında yaşayan Oğuzların göçü olmuştur. Bunlar da İlhanlılar devrinde batıya göç etmişlerdir. Bu Oğuzların başında Bayındır boyuna mensup bir han bulunmaktaydı. Akkoyonlu ve Karakoyunlu Devletleri bu üçüncü göç dalgasında gelen hanlar tarafından kuruldu.

            Korkut Ata Oğuzname’sinde Oğuzların iki kolunu oluşturan, Üçoklarla Bozoklarının geçimsizliğini göstermektedir. Bu bakımdan Bozoklar Bayındır hanedanından uzak yaşamayı tercih etmişlerdir. Bugün Anadolu topraklarında Türkmen olarak bilinenler genel olarak Bayındır Oğuzlarının Bozoklarıdır. Çünkü bu Türkmenler devlet kurmamış ve il hayatı yaşamışlardır. Hükümet kurup şehirde oturanlar Türk adını aldıkları halde bunlar eski Türkmen unvanlarını korudular. Anadolu’daki Salur Oğuzlarının göçebeleri ise Yörük namıyla bunlardan ayrılırlar. Bu üçüncü göçe ait Bozoklar, Yozgat sancağına Bozok unvanını veren Oğuzlardır. Bunlardan Avşar boyu, Aziziye ve Konya taraflarında otururlar.

            Beydili boyu Bozok Türkmenlerinin en çok olan kısmıdır. Türkmen Colabı’nda, Cerablus’da bulundukları gibi Şanlıurfa’daki Badıllı’larda bunların bir şubesidir.  Karacadağ’da (Diyarbakır) yaşayan Terkan’larda Türkçeyi unutmalarına rapmen Beydili boyuna mensup olduklarını unutmamışlardır. Suruç’taki Barazan ve Mardin’deki Kalaçlar aşiretlerinde de Badıllı namını taşıyan oymaklar vardır.

            Beydili’nin Cerablus’taki oymaklarından biri Karkın’dır Köylerden birinin ismi Kayan (Kıyan) Kayı ve ikisinin ismi Bazer’dir. Bu isimler Oğuzların Bozok boylarından üçünün adını taşımaktadır. Türkmen Colabı’nda Beydili’lerin mukaddes tanıdıkları bir aile vardır. Bu ailenin reisine Budak beyi ve Turhan beyi unvanı verilir.

Baraklar, Musul ve Telafer Türkmenleri ile Bayat Türkmenleri, İran’ın Kaşkayları ile Kaçarları, Akdeniz sahilinin Varsakları da bu üçüncü göç dalgasına aittirler. Bu üç il zamanında tek oğuz ilinden ayrıldıkları için aralarında fark yoktur.                       

 

 

[1] Salnâme-i Vilâyet-i Haleb H.1312, s.177.

[2] Gazisancak gazetesinin 1923 yılına ait 118 sayılı nüshasından alınmıştır. Şakir Sabri Yener, “Türkiye Türk’lerinin Etnografik Tasnifi”, Başpınar, Sayı:1, Gaziantep, Şubat 1939, s.3-4. 

Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
Arda Turan, yine kadroya alınmadı
Arda Turan, yine kadroya alınmadı
"Almanya seçimden sonra da ajitasyona devam edebilir"