Bilgehan Pamuk
Bilgehan Pamuk
Giriş Tarihi : 06-12-2018 21:32

AYNTÂB BELEDİYESİ

150 YIL ÖNCE TEŞEKKÜL OLAN BİR MÜESSESE:  AYNTÂB BELEDİYESİ 

 

Şehrimizdeki en eski ve köklü kurumlarından olan belediyenin, yüz ellinci kuruluş yılındayız. Böylesine eski olan müessesenin kuruluşu yıl dönümü vesilesiyle de nasıl ve ne şekilde tesis edildiği hususunda bir takım bilgileri paylaşmak ihtiyacı duyduk.  Klasik dönem diye adlandırdığımız 13-18. yüzyıllarda Osmanlı şehirlerinin yöneticisi kadı idi. Şehrin beledî, mülkî ve hukukî işlerinin tamamından sorumluydular. Kadılar, aynı zamanda resmi görevlilerin ve kurumların âmiri ve denetleyicisiydiler. 19 yüzyılda modernleşen Dünya ile uyum çabası içerisinde olan Osmanlı Devleti, önceki devirlerden farklı olarak işlevselliğinin kaybeden müesseselerinin yerine belediye gibi birtakım yeni kuruluşları bünyesinde teşekkül ettirmiştir.

Osmanlı’da bir yerel yönetim birimi ve temsil aygıtı olarak “belediye”, devlet ve toplum yapısı içerisinde köklü bir geçmişe sahip değildir. Ancak bu yargıya varılmasının altında yatan temel etken, “belediye” kavramına yüklenilen anlam ve içeriğinin “batılı” olmasından kaynaklanmaktadır. Belediye; belde ve bilâd kelimeleriyle bağlantılı olup, günümüzdeki anlamıyla Tanzimat dönemi Türk aydınlarının Arapça ve Doğu dillerine yaptığı bir katkı olarak; 19. yüzyıldan itibaren şehir idaresini belirtmek için kullanılan bir terimdir. Osmanlı Devleti’nde belediye teşkilatlanmaları, ilk olarak Tanzimat’tan sonra Fransa model alınarak oluşturulmuştur. Kırım Savaşı sırasında İstanbul’daki yoğunluğu ve hareketliliği düzene koymak gayesiyle 13 Haziran 1854 tarihinde Meclis-i Âli-i Tanzimat kararıyla İhtisap Nezareti kaldırılmış yerine İstanbul Şehremaneti adıyla ilk belediye kurulmuştur. Şehremaneti, şehremini ismiyle atanan bir memur ve ona bağlı olarak şehir meclisi tarafından oluşturulmuştur. Şehir meclisi, halk ve muteber esnaf arasından seçilmiştir. Şehremaneti; temel ihtiyaçların karşılanması, vergilerin tahsil edilmesi, yol yapımı ve tamiri, temizlik ve tezyin, loncaların ve çarşıların denetiminden sorumludur. İstanbul’da tesis edilen ilk belediye teşkilâtın ardından taşra şehirlerinde de yavaş yavaş belediye örgütlenmesine geçilmiştir.

Ayntâb, geniş Osmanlı coğrafyası içerisinde belediye örgütlenmesi ilk oluşturulan şehirlerdendir. Ancak belirtilmesi gereken bir nokta ise Ayntâb belediyesinin kuruluşuna dair kaynaklarda kesin bir tarih mevcut değildir. Başkent İstanbul dışındaki Osmanlı şehirlerinde belediye örgütlenmeleri konusundaki ilk düzenlemeler, l860’lı yıllarda gündeme gelmiştir. 1864 yılında yayınlanan Vilâyet Nizamnâmesi ile her Liva ve kaza merkezlerinde seçilmiş üyelerden oluşan bir beledîye meclisinin kurulması istenmiştir. 26 Haziran 1867 tarihli talimatlar ile belediye yapılanması ülke genelinde yaygınlaştırılmıştır. İstanbul’dan sonra belediye teşkilâtları önce liman kentlerinde ve önemli ulaşım merkezlerinde kurulmuştur. Bunun nedeni ise buralarda yaşayan tüccar ve yabancı uyrukluların düzenli ve modern beledî hizmetler istemeleridir.

Osmanlı Devleti’nde taşrada teşekkül olunan ilk belediye örgütlenmesinin arasında Ayntâb belediyesinin yer almaktadır. Nitekim 1869 tarihli Halep Vilayet Salnamesi’nde Ayntâb Belediyesi’nin varlığı ilk resmi kayıttır. Halep Vilayet Salnamesi’nin bir yıl sonra yayınlandığını göz önüne alındığında 1868 yılında Ayntâb’da belediyenin mevcut olduğu söz konusudur. Ayntâb’daki yönetim, merkezden gönderilen talimatlar doğrultusunda kısa bir süre içerisinde belediye örgütlenmesinin gerçekleştirilmiştir. Bu noktada dikkati çeken husus ise geniş bir yüzölçümüne sahip olan Osmanlı Devleti’nin sınırları göz önüne alındığında ilk teşekkül olunan belediyeler arasında Ayntâb’daki belediyenin yer almasıdır. 

Ayntâb Belediyesi’ne ait ilk resmi kayıtlarda; belediye bünyesinde istihdam edilen bir başkan, dört tanesi Müslüman ve iki tanesi Gayrimüslim olmak üzere altı üye, bir tane kâtip ve bir tane sandık emini olmak üzere toplam dokuz personel vardı. İlk Belediye Başkanı Mustafa Ağa’ydı. İlk Meclis Üyeleri; Osman Efendi, Hacı Mehmed Efendi, Mustafa Efendi, Artin Ağa, Osman Bey, Karabet Ağa’lardı. Kâtip Emin Bey ve Sandık Emini Selman Ağa da ilk istihdam edilen belediye personeliydi.

Ayntâb Belediye başkanı, devlet memurları arasından seçilmiş, mutasarrıf tarafından tayin edilmiş ve valinin onayıyla göreve başlamıştı. Belediye meclis üyeleri; “memleketin erbab-ı kadr ve haysiyetinden olarak emlak ve arazi sahibi” olmak zorundaydılar yani belli bir nüfuza ve ekonomik güce sahiplerdi. Üyeler iki yılda bir seçimle iş başına gelmişlerdi. Üyelerin yarısı ise her yıl kura ile değiştirilmişti. Belediye meclisi üyesi seçilebilmek için gerekli şartlar ise, cinayetle mahkûm olmamak, medenî haklara sahip ve Osmanlı uyruklu olmak, memur ya da subay olmamak ve en az 25 yaşında olmaktı.

Ayntâb’ın ilk belediye başkanı ve üyeleri, görevde oldukları süre içerisinde başlangıçta herhangi bir ücret almamışlardı. Yani fahrî olarak vazifelerini yerine getirmişlerdi. Belediye personeli Sandık emini, kâtip ve hademelere aylık olarak ücret tahsis edilmişti. Ancak daha sonra başkan ve üyelere de maaş ödenmeye başlanmıştı.

Ayntâb Belediye Başkanı Mustafa Ağa’nın aylık maaşı 400 kuruş; Kâtip Hasırcızade Mustafa Fehim Efendi’nin aylık maaşı 250 kuruş; Mühendis Ohannes Efendi’nin aylık maaşı 1200 kuruş; Sandık Emini İbrahim Habir Ağa’nın aylık maaşı 200 kuruş; Tabip Kevork’un aylık maaşı 300 kuruş; Müfettiş Hüseyin Efendi’nin aylık maaşı 175 kuruş; Hacı Osman Çavuş’un aylık maaşı 150 kuruş; Çavuş Ahmed’in aylık maaşı 150 kuruş; Diğer Çavuş Küçük Osman’ın aylık maaşı 150 kuruş; Odacı ve kahveci Hacı Ahmed’in aylık maaşı 120 kuruş; Kanavetçi Küsbeci Mustafa’nın aylık maaşı 10 kuruş ve Kavaklık bekçisinin aylık maaşı 50 kuruştu.

Ayntâb Belediyesi, oldukça mütevazı bir konumdaydı. Müstakil binası olmayan belediye, Eskisaray Caddesi'nde olup günümüzde Kasapşeçkinler'e ait otopark olarak kullanılan alandaki Hükûmet konağının içinde yer almaktaydı. Belediye ait bir büyük ve iki küçük odanın yanı sıra bir kahve odası vardı. Belediye Meclisi haftada iki gün büyük odada toplanırdı. Toplantı için üyelerin üçte ikisinin olması yeterliydi.

Ayntâb belediyesi, yolların yapım ve onarımı, kaldırımların yapılması, atık suların tesviyesi, suyollarının yapım ve bakımı, imar işlerini düzenlenmesi ve kontrol edilmesi, bayındırlık hizmetleri, tenvirat ve tanzifat hizmetleri, belediye mallarının emlâk ve akarın yönetimi, çevre temizlik işlerinin yapılması, ışıklandırma faaliyetleri, nüfus sayımı, pazar ve alışveriş için uygun yerlerin oluşturulması ve buraların kontrolü, mezbaha hizmetleri, okul açılması, itfaiye hizmetleri, belediyenin hak ve hukukunun gözetilmesi ve belediyenin gelirlerini toplamak gibi hizmetlerden mesul tutulmuştu.

Şehrimizin en köklü kuruluşları arasında yer alan belediyemizin nice yüz elli yıllara ulaşması temennisiyle…

Prof. Dr. Bilgehan PAMUK

 

NELER SÖYLENDİ?
@
NAMAZ VAKİTLERİ
PUAN DURUMU
  •   Takım P O
  • 1 Alanyaspor 12 4
  • 2 Çaykur Rizespor 8 4
  • 3 Fenerbahçe 7 4
  • 4 Yukatel Denizlispor 7 4
  • 5 Galatasaray 7 4
  • 6 Gazişehir Gaziantep 7 4
  • 7 Yeni Malatyaspor 6 4
  • 8 Trabzonspor 6 4
  • 9 Konyaspor 6 4
  • 10 Sivasspor 5 4
  • 11 Antalyaspor 5 4
  • 12 MKE Ankaragücü 5 4
  • 13 Beşiktaş 4 4
  • 14 Medipol Başakşehir 4 4
  • 15 Kayserispor 2 4
  • 16 Göztepe 2 4
  • 17 Gençlerbirliği 1 4
  • 18 Kasımpaşa 1 4
HAVA DURUMU
Gazete Manşetleri
Yol Durumu
E-GAZETE
Frankfurt Başkonsolosluğunun
ANKET OYLAMA TÜMÜ
GÜNÜN KARİKATÜRÜ
Avrupa Olay Gazetesi 87.Sayı
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA