İDMAN ŞENLİKLERİNDEN ATATÜRK’Ü ANMA, GENÇLİK VE SPOR BAYRAMI’NA

Türkiye’de ilk beden eğitimi gösterisi, Osmanlı döneminde 12 Mayıs 1916 tarihinde erkek öğretmen okulu öğrencileri tarafından gerçekleştirilmiştir. Daha sonra bu öğrenciler, her yıl genellikle mayıs ayı içerisinde aynı gösterileri tekrar ederek bunu bir gelenek hâline getirmişlerdir.

Başlangıçta “Jimnastik Şenlikleri”, “Mektepliler Bayramı”, “İdman Bayramı” ve “Jimnastik Bayramı” gibi isimlerle anılan bu etkinlikler, zamanla bütün okullara yayılmıştır. Cumhuriyet’in ilanından sonra ise Millî Eğitim Bakanlığı, 1927 yılından itibaren organizasyonu üstlenmiş; her yıl mayıs ayının üçüncü haftasında Türkiye’nin çeşitli şehirlerinde “İdman Bayramı” adıyla kutlamalar yapılmaya başlanmıştır.

Bu etkinlikler yıllar boyunca; “İdman Şenlikleri”, “Mektepler Bayramı”, “Jimnastik Şenlikleri”, “Okullar Bayramı” gibi farklı isimlerle anılmıştır. Ancak 24 Mayıs 1935 tarihinde “Atatürk Günü” adını almış, nihayet 1938 yılından itibaren resmî olarak “Gençlik ve Spor Bayramı” ismiyle kutlanmaya başlanmıştır.

19 Mayıs’ın bayram hâline gelmesinde spor kulüplerinin önemli bir öncülüğü vardır. Beşiktaş’ın girişimleriyle ilk 19 Mayıs kutlaması, Fenerbahçe Stadı’nda; Galatasaraylı, Fenerbahçeli ve Beşiktaşlı yüzlerce sporcunun katılımıyla adeta bir spor şölenine dönüşmüştür.

Bu organizasyondan sonra yapılan Spor Kongresi’nde söz alan Beşiktaş Kurucu Üyesi Ahmet Fetgeri Aşeni, kutlanan “Atatürk Günü”nün tüm gençliğe mal edilmesi amacıyla her yıl “19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı” adı altında kutlanmasını teklif etmiştir. Kongrede kabul edilen bu öneri, Atatürk’ün de onayıyla yasalaşmış; 20 Haziran 1938 tarihli kanunla bayramın adı resmen “Gençlik ve Spor Bayramı” olmuştur. 12 Eylül sonrasında ise bayramın adı “Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı” şeklini almıştır.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 15-20 Ekim 1927 tarihlerinde okuduğu Nutuk’a şu sözlerle başlar:

“1919 senesi Mayısının 19’uncu günü Samsun’a çıktım. Vaziyet ve manzara-i umumiye…”

Ve Nutuk’un sonunda Türk gençliğine şu tarihi emaneti bırakır:

“Bugün vasıl olduğumuz netice, asırlardan beri çekilen millî musibetlerin intibahı ve bu aziz vatanın her köşesini sulayan kanların bedelidir.
Bu neticeyi Türk gençliğine emanet ediyorum.
Ey Türk gençliği! Birinci vazifen; Türk istiklalini, Türk Cumhuriyeti’ni ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir. Mevcudiyetinin ve istikbalinin yegâne temeli budur.”

Kısacası Nutuk, “19 Mayıs” ile başlar; “Gençliğe Hitabe” ile sona erer.

23 Nisan, Atatürk’ün çocuklara armağan ettiği bir bayramdır.
“Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı” ise Türk milletinin Ata’sına duyduğu sevginin, saygısının ve minnettarlığının; gençliğin de Cumhuriyet’i yaşatma iradesinin en güçlü sembollerinden biridir.

Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı kutlu olsun.

İbrahim alisinanoğlu-18.05.2026